SON YAYINLAR

KELEBEK ETKİSİ NEDİR?

KELEBEK ETKİSİ


Stephen King`in en büyük eserlerinden biri olan "11/22/63" eserinde Jake adında genç bir adam bir gün bir kafenin kilerinde 1958 yılına uzanan gizemli bir portal keşfeder. Geçmişe yaptığı bir kaç yolculuk ve deneylerden sonra Jake tarihi deiştirmenin mümkün olduğu kanaatine varır. Bununla beraber Jake geçmişte ne kadar kalırsa kalsın günümüz zaman diliminde sadece 2 dakika süre geçtiğini farkeder. Tüm bunların ardından genç adam geçmişte 1963 senesine kadar kalmaya karar verir, böylece o John F. Kennedy suikastini önleyecekti ve tarihin akışını iyi yönde etkileyecekti. Jake suikastçi Lee Harvey Oswald`ı yıllarca takip etmesinin ardından amacına ulaşır ve suikastin gerçekleşmesini önler. Kendi zamanına dönerken artık dünyayı daha güzel bir yer olarak bulmayı umuyordu fakat gördüğü manzara umduğunun tam aksiydi maalesef. Evinden geriye sadece harabe, tabiatdan geriye sık sık gerçekleşen depremler ve dünyadan geriye ise nükleer savaşın ardından virane olmuş bir toz bulutu kaldığını görür. Ve böylece Jake yeniden 58 senesine döner ve tarihi sıfırlar. 

Bütün bunları anlatmamın bir amacı var aslında. Stephen kingin bu çalışması ustaca işlenmiş spekülatif-kurgu eseri olmasının yanısıra dünyadaki her olayın birbirine nasıl bağlandığının da en klasik örneklerinden biridir aslında.


İşte kelebek etkisi de bu kurama dayanır.

Kelebek etkisi, küçük şeylerin karmaşık bir sistem üzerinde doğrusal olmayan etkiler yaratabileceği fikridir. Bu kavram, belirli bir coğrafide kanatlarını çırpan ve bu çırpmanın etkisiyle farklı bir coğrafide çıkan tayfun olarak hayal edilir.
Tabii ki de, bir kelebeğin kanat çırpışının yarattığı rüzgar doğrudan bir tayfun çıkmasına neden olamaz. Bu sepebten de küçük olaylar sadece, başlangıç koşullarına etki eden katalizörler olarak görev yapabilir.


















Fraklı bir örnekle açacak olursak domino taşlarını ele alabiliriz
.
Görüldüğü üzere, doğru başlangıç koşullarında küçücük bir domino taşı zincirleme ilerleyen olaylar neticesinde kendisinin 20-30 katı büyük bir mermerin devrilmesine neden olabiliyor.


TARİHİ

Kelebek etkisi kavramı Edward Lorenz adlı matematikçi ve meteorologun 1963 yılında yaptığı bir çalışma sonucu ortaya çıkmıştır. Lorenz hava durumuyla ilgili yaptığı bir hesaplama esnasında ilk başta 0,506127 olan başlangıç sayısını sonradan 0,506 olarak ele almıştır. Bu iki sayı arasındaki 0,0001 oranındaki fark bir kelebeğin kanat çırpmasıyla oluşan rüzgarı sembolize eder. Aralarındaki çok küçük farka rağmen bu iki sayı yapılan işlemler sonucunda çıkan cevaplarda büyük oranlı değişilikler yaratır. 
Özetle sayılar çok yakın, neredeyse aynı olsa bile çıkan sonuçlarda çok büyük değişiklikler gözlemlenebilir. Lorenz bu kavrama "Kaos Teorisi" demiştir.
Lorenz, 1972 yılında yaptığı bir sunumda: “Amazon Ormanları'nda bir kelebeğin kanat çırpması, ABD'de fırtına kopmasına neden olabilir. Farklı bir örnekle bu, bir kelebeğin kanat çırpması, dünyanın yarısını dolaşabilecek bir kasırganın oluşmasına neden olabilir” demiş ve verdiği bu örnek sonucu olay "Kelebek Etkisi" olarak adlandırılmıştır.

Kullanılan kaynaklar:


https://fs.blog/2017/08/the-butterfly-effect/
https://www.livescience.com/17455-butterfly-effect-weather-prediction.html
https://en.wikipedia.org/wiki/Edward_Norton_Lorenz
https://en.wikipedia.org/wiki/Butterfly_effect

Hiç yorum yok